De 5 fasen waar je doorheen gaat met AI
TL,DR
Leraren en kinderen bewegen met AI door vijf fasen: Ontwaken (verrast worden), Routine (AI wordt vanzelfsprekend), Versmelting (niet meer weten wat van jou is), Breuk (vertrouwen of plezier wankelt) en Wederopbouw (een nieuw, bewust kader bouwen). Dat pad is niet recht en verschilt per vak of taak, dus het gaat erom dat je weet waar jij en je kinderen staan, zodat je bewust stuurt in plaats van ongemerkt meedrijft.
Het jaar dat juf Sanne veranderde met AI
Juf Sanne geeft al negen jaar les aan groep 7. Ze is niet iemand die als eerste met nieuwe technologie aan de slag gaat - ze wacht liever tot ze ziet of iets zich bewijst. Dit schooljaar veranderde dat.
Ontwaken
Het begon op een zondagavond, laat, met een weektaak die af moest. Uit pure frustratie typte ze in ChatGPT: maak voor mij een weektaak rekenen met drie niveaus, gebaseerd op deze les. Binnen een minuut stond er iets bruikbaars. Niet perfect, maar een goed startpunt - iets waar ze normaal drie kwartier over deed.
Ze appte er een foto van naar de rekencoördinator van school. "Kijk dit eens."
Dat is Ontwaken: het moment dat iets je verrast en je het aan iedereen wil laten zien. Sommige collega's van Sanne bleven weken op dat punt hangen - onder de indruk, maar zonder het echt te gebruiken. Sanne niet. Ze ging meteen door.
Routine
Een paar maanden later gebruikte ze AI bijna elke week: rapportzinnen aanscherpen, na een lastig gesprek een oudermail netjes formuleren, een instructietekst herschrijven voor haar zwakste lezers. Het voelde niet meer bijzonder. Het was gewoon onderdeel van haar voorbereiding geworden, zoals haar rekenmethode of het planbord.
Dat is de Routine - waar de meeste mensen het langst blijven. Juist omdat het zo vanzelfsprekend voelt, stopte Sanne op een gegeven moment met opletten. Ze had niet meer scherp welke rapportzinnen ze nog zelf bedacht, en welke ze klakkeloos overnam omdat ze er goed uitzagen.
Versmelting
Een van haar leerlingen, Daan, werkte aan een spreekbeurt over vulkanen. Hij typte vraag na vraag in AI, liet stukken herschrijven, voegde details toe die hij zelf opzocht en weer aanpaste - uren, over meerdere avonden. De uiteindelijke spreekbeurt was knap: goed gestructureerd, met verrassende weetjes.
Tijdens de vragen van klasgenoten kwam er eentje die hem verraste: "Waarom barst de ene vulkaan wel uit en de andere niet?" Daan wist het niet meer. Niet omdat hij het niet had gelezen - omdat hij niet meer kon navertellen wat hij er zelf van had begrepen en wat gewoon in de tekst had gestaan.
Dat is Versmelting: niet meer goed kunnen scheiden wat van jou is en wat van AI. Het hoeft niet fout te gaan - Sanne zelf zat er ook in, toen ze samen met AI een heel nieuw thema over de Romeinen uitwerkte voor de hele jaargroep. Het verschil was dat zij precies wist welke keuzes van haar waren en welke van AI kwamen. Daan wist dat niet meer. Dezelfde diepte, ander resultaat - omdat de een het nog merkte, en de ander niet.
Breuk
Na het voorval met Daan begon Sanne bij ieder werkstuk te twijfelen. Was dit echt van het kind? Ze kon het niet meer aanvoelen zoals vroeger - die kleine onhandigheden in een zin die verraadden dat een kind van elf het zelf had geschreven. Bij elke inlevering voelde ze een vaag wantrouwen, en dat begon haar dwars te zitten. Ze had altijd van nakijken gehouden - het was het moment dat ze zag hoe een kind dacht. Nu voelde het als een soort speurwerk waar ze geen zin meer in had.
Dat is een Breuk: er breekt iets - vertrouwen, plezier, een stuk van hoe je je werk beleeft. Je kunt daar niet blijven hangen. Sommige leraren trekken zich dan terug en verbieden AI helemaal in de klas. Sanne deed iets anders.
Wederopbouw
Ze stopte met stiekem speuren naar AI-sporen in werkstukken. In plaats daarvan maakte ze met de klas een nieuwe afspraak: bij elk werkstuk schrijf je een kort stukje "verantwoording" - welk deel kwam van AI, en waarom nam je dat over of juist niet. Geen verhoor, gewoon een vast onderdeel van de opdracht.
Het effect verraste haar. Kinderen werden opener over hun AI-gebruik, en kritischer op wat ze ervan overnamen - omdat ze wisten dat ze het moesten kunnen uitleggen. Haar wantrouwen verdween niet volledig. Maar ze had er nu een aanpak voor, in plaats van een onderbuikgevoel.
Dat is Wederopbouw: een nieuw, bewust kader bouwen - niet AI wantrouwen, en niet blind vertrouwen, maar een vaste manier om ermee om te gaan.
Het pad is niet recht
Sanne's jaar verliep niet in vijf keurige stappen. Ze zat bij rekenen allang comfortabel in de Routine, terwijl ze bij taal nog middenin een Breuk zat. Een collega van haar ging in twee weken van Ontwaken naar Versmelting, zonder Routine ertussen - ze gebruikte AI meteen zo intensief voor haar handelingsplannen dat ze niet meer merkte waar haar eigen inschatting ophield en die van AI begon.
En het geldt evengoed voor kinderen als voor leraren. Het ene kind zit bewust en gezond in de Routine met AI bij spelling, en glijdt bij het werkstuk ongemerkt de Versmelting in. Geen twee kinderen - en geen twee leraren - lopen precies hetzelfde pad.
Waar sta jij, en waar staat het kind in je klas?
Bij jezelf: kun je nog uitleggen aan een collega hoe je tot een resultaat kwam - niet alleen wát je hebt gemaakt, maar hoe? Bij een kind: kan het navertellen wat het zelf bedacht, los van wat AI aandroeg?
Geen van de vijf fases is fout, en Wederopbouw is geen eindstation dat je voor altijd vasthoudt. Het gaat erom dat je weet waar je zit - bij jezelf en bij de kinderen in je klas - zodat je er bewust in kunt sturen, in plaats van er onopgemerkt doorheen te bewegen.
Bron: Edwards, H. (2026, 28 februari). 4. The journey people take. Artificiality Journal. https://journal.artificialityinstitute.org/chapter-4-the-journey-people-take/
Door Minka: * Inhoud en vormgeving tabel, * redigeren AI gegenereerde teksten, * optimalisatie toepassing op Nederlandse onderwijssituatie
Door AI (Claude – Sonnet 5 medium): * De bron bestudeerd en vertaald, * met behulp van in de prompt gestelde criteria de tekst gegenereerd.